عنوان مقاله:
«کاربست طرحواره درمانی برای افراد تحت فشار استرس های بیرونی»
(Applying the Schema Therapy Model to Individuals Impacted by External Stressors)
در تازهترین شماره بولتن علمی ـ تخصصی انجمن بینالمللی طرحوارهدرمانی (ISST Bulletin, Summer 2025)، مقالهای از دکتر محمد فغانپور گنجی، روانشناس و سوپروایزر بینالمللی طرحوارهدرمانی و سفیر رسمی ISST در ایران منتشر شده است. این مقاله که در کنار پژوهشهایی از متخصصان برجسته استرالیا، صربستان و ایالات متحده قرار گرفته، به بررسی نقش طرحوارهدرمانی در مواجهه با بحرانها و استرسهای بیرونی مانند بیماری مزمن، مشکلات اقتصادی و فروپاشی روابط میپردازد.
محور اصلی مقاله
دکتر فغانپور در این مقاله با رویکردی علمی و بالینی نشان میدهد که طرحوارهدرمانی میتواند چارچوبی مؤثر برای درک و درمان اضطراب ناشی از استرسهای بیرونی باشد؛ استرسهایی که در جهان پرتنش امروز—از ناامنی اقتصادی و اجتماعی گرفته تا بیماریهای جسمی و رویدادهای بحرانی—به طور فزایندهای سلامت روان را تهدید میکنند.
وی توضیح میدهد که چگونه فعال شدن «طرحوارههای ناسازگار اولیه» مانند احساس نقص/شرم، آسیبپذیری در برابر خطر و محرومیت هیجانی، باعث تشدید اضطراب و کنارهگیری هیجانی میشود و در نهایت افراد را در چرخهای از ناامیدی، اجتناب و انزوا گرفتار میکند.
نوآوری مقاله: تلفیق ذهنآگاهی و طرحوارهدرمانی
در این مقاله برای نخستین بار، ترکیب رویکرد ذهنآگاهی (Mindfulness) با اصول طرحوارهدرمانی به عنوان یک مدل نوآورانه درمانی پیشنهاد شده است. این مدل چهار مرحله کلیدی دارد:
1. آموزش آگاهی ذهنآگاهانه برای مشاهدهی هیجانات بدون واکنش فوری؛
2. شناسایی و بازتاب طرحوارهها هنگام مواجهه با استرسهای بیرونی؛
3. بازسازی شناختی در بستر ذهنآگاهی؛
4. تمرین شفقتورزی به خود بهعنوان سپری در برابر اضطراب و خودانتقادی.
مطالعه موردی: درمان اضطراب در بیماران مبتلا به سرطان
بخش برجسته مقاله، مطالعهی موردی زنی به نام «سارا» است که به سرطان پستان مبتلا شده و در جریان درمان خود دچار اضطراب، احساس شرم و انزوا شده بود. دکتر فغانپور نشان میدهد که چگونه با استفاده از ترکیب بازسازی شناختی، تصویرسازی ذهنی (Imagery Rescripting) و تمرینهای ذهنآگاهی و شفقت به خود، سارا توانست احساس ارزشمندی، ارتباط اجتماعی و امید را بازیابد.
این مطالعه نمونهای عملی از تأثیر طرحوارهدرمانی در حوزه روانتنی و سلامت روان بیماران مزمن است.
جایگاه علمی دکتر فغانپور در ISST
دکتر محمد فغانپور گنجی به عنوان تنها طرحوارهدرمانگر ایرانی است که تاکنون دو مقاله در بولتن تخصصی ISST منتشر کرده است. مقاله نخست او با موضوع «طرحوارهدرمانی ترومای جمعی» و مقاله جدیدش درباره «طرحوارهدرمانی اضطراب بیرونی و استرسهای جهانی» هر دو بازتابی از نقش فعال ایران در گفتمان جهانی طرحوارهدرمانی هستند.
درباره بولتن تخصصی ISST
بولتن تخصصی ISST یکی از منابع رسمی و معتبر جهانی در حوزه طرحوارهدرمانی است که توسط انجمن بینالمللی طرحوارهدرمانی (International Society of Schema Therapy) منتشر میشود. در شماره تابستان ۲۰۲۵ این بولتن، مقالاتی از متخصصانی مانند گراهام کل (در زمینه اضطراب اقلیمی)، تیجانا میروویچ (در زمینه ترومای جنگ و تبعید) و شی لیو (در زمینه طرحوارهدرمانی برای افراد ترنس و متنوع جنسیتی) نیز منتشر شدهاند.
