یادداشت ویژه Schemanews
آیا دورههای کوتاهمدت برای تربیت درمانگر کافی هستند؟
از «مصرف آموزش» تا «پرورش درمانگر»؛ شاید زمان آن رسیده است که در مدل آموزش رواندرمانی تجدیدنظر کنیم.
تحلیل | تحریریه Schemanews.org
در دو دهه گذشته، آموزش رواندرمانی در ایران رشد چشمگیری داشته است. هر سال دهها کارگاه، وبینار، مسترکلاس و دوره تخصصی برگزار میشود و هزاران روانشناس در این برنامهها شرکت میکنند.
این رشد، بدون تردید اتفاقی مثبت است. دسترسی به دانش تخصصی افزایش یافته و درمانگران ایرانی بیش از هر زمان دیگری با رویکردهای روز دنیا آشنا شدهاند.
اما در کنار این دستاورد، یک پرسش آرامآرام در حال پررنگ شدن است؛ پرسشی که شاید کمتر به زبان آورده میشود، اما در بسیاری از اتاقهای سوپرویژن شنیده میشود:
چرا با وجود این حجم از آموزش، هنوز بسیاری از درمانگران در مواجهه با کیسهای پیچیده احساس درماندگی میکنند؟
آیا واقعاً مشکل، کمبود دانش است؟ یا مسئله، جای دیگری قرار دارد؟
آموزش بیشتر یا درمانگر بهتر؟
فرض کنید دو درمانگر را در نظر بگیریم.
درمانگر اول، طی پنج سال گذشته در بیش از پنجاه کارگاه و وبینار شرکت کرده است. تقریباً همه تکنیکهای اصلی را میشناسد و کتابخانهای از گواهینامههای آموزشی دارد.
درمانگر دوم، شاید دورههای کمتری گذرانده باشد، اما سالها روی یک مسیر مشخص حرکت کرده است؛ کیسهای واقعی را زیر نظر سوپروایزر تحلیل کرده، درمان فردی را تجربه کرده، بارها بازخورد گرفته و بهتدریج شیوه فکر کردن بالینی خود را شکل داده است.
اگر هر دو در برابر یک بیمار مبتلا به اختلال شخصیت مرزی یا یک کیس پیچیده آسیبدیدگی رشدی قرار بگیرند، آیا صرف تعداد بیشتر کارگاهها تضمین میکند که درمانگر اول عملکرد بهتری خواهد داشت؟
پاسخ بسیاری از سوپروایزرهای باتجربه، منفی است.
زیرا درمانگری، تنها حاصل انباشت اطلاعات نیست.
دانستن، با دیدن تفاوت دارد
یکی از ویژگیهای درمانگران تازهکار این است که اغلب به دنبال پاسخ این سؤال هستند:
«در این موقعیت، چه تکنیکی استفاده کنم؟»
اما درمانگران باتجربه، معمولاً سؤال دیگری میپرسند:
«در این لحظه، واقعاً چه چیزی در حال رخ دادن است؟»
این تفاوت ظاهراً کوچک، فاصله میان اجرای مکانیکی تکنیک و تفکر بالینی است.
درمانگر حرفهای، پیش از آنکه مداخله کند، میبیند.
او رابطه درمانی را میبیند.
Modeها را میبیند.
الگوهای اجتناب را میبیند.
و گاهی، حتی واکنشهای خودش را نیز میبیند.
بزرگترین نقطه کور آموزش رواندرمانی
شاید بتوان گفت یکی از خلأهای رایج در بسیاری از نظامهای آموزشی، نادیده گرفتن خود درمانگر است.
درمانگر فقط با کتابها وارد اتاق درمان نمیشود.
او با تاریخچه زندگی، طرحوارهها، ترسها، سبکهای مقابلهای، نیازهای برآوردهنشده و الگوهای ارتباطی خودش نیز وارد رابطه درمانی میشود.
اگر این بخش دیده نشود، ممکن است درمانگر، ناخواسته به بخشی از مسئله تبدیل شود.
نه به دلیل ضعف علمی.
بلکه به این دلیل که هنوز خود را به اندازه کافی نمیشناسد.
به همین علت است که در بسیاری از مؤسسات معتبر دنیا، درمان فردی و سوپرویژن نه یک فعالیت جانبی، بلکه بخشی از مسیر حرفهای درمانگر محسوب میشود.
شاید زمان تغییر مدل آموزش فرا رسیده باشد
سالهاست که بسیاری از برنامههای آموزشی بر یک فرض نانوشته بنا شدهاند:
«اگر دانش بیشتری منتقل کنیم، درمانگر بهتری خواهیم داشت.»
اما تجربه حرفهای نشان میدهد این رابطه، همیشه مستقیم نیست.
دانش ضروری است، اما کافی نیست.
تکنیک ضروری است، اما کافی نیست.
حتی تجربه نیز، اگر بدون بازخورد و تأمل باشد، الزاماً به رشد منجر نمیشود.
آنچه درمانگر را میسازد، ترکیبی از دانش، تجربه، سوپرویژن، خودآگاهی، تمرین مستمر و مواجهه صادقانه با محدودیتهای شخصی است.
از آموزش رویدادمحور تا آموزش مسیرمحور
شاید بتوان گفت آینده آموزش رواندرمانی، از «رویداد» به سمت «فرایند» حرکت خواهد کرد.
به جای آنکه درمانگر از یک کارگاه به کارگاه دیگر برود و هر بار تکنیکی تازه بیاموزد، ممکن است وارد مسیرهایی شود که طی چند سال، بهصورت تدریجی، مهارت و هویت حرفهای او را شکل میدهند.
در چنین الگویی، معیار موفقیت دیگر تعداد ساعتهای آموزشی یا تعداد گواهینامهها نیست.
معیار این است که درمانگر:
- چگونه فکر میکند؛
- چگونه فرمولبندی میکند؛
- چگونه رابطه درمانی را حفظ میکند؛
- چگونه از سوپرویژن استفاده میکند؛
- و چگونه در برابر پیچیدگی، به جای شتابزدگی، کنجکاو باقی میماند.
STDP؛ یک پاسخ یا آغاز یک گفتوگو؟
برنامه Schema Therapy Depth Program (STDP) نیز در همین بستر شکل گرفته است.
طراحان این برنامه، به جای افزودن چند کارگاه دیگر به تقویم آموزشی، مدلی سهساله پیشنهاد کردهاند که در آن، آموزش، خودشناسی، کار با کیسهای پیچیده و سوپرویژن، اجزای جداییناپذیر یک مسیر واحد هستند.
این مدل، بیتردید تنها پاسخ ممکن نیست.
اما یک پرسش مهم را دوباره مطرح میکند:
آیا میتوان درمانگر حرفهای را تنها با انتقال دانش تربیت کرد؟
اگر پاسخ منفی باشد، شاید لازم باشد درباره مدلهای آموزشی خود نیز تجدیدنظر کنیم.
آینده، متعلق به درمانگران یادگیرنده است
دنیای رواندرمانی هر روز پیچیدهتر میشود.
مراجعان، مسائل پیچیدهتری دارند.
روابط درمانی، ظریفتر شدهاند.
و درمانگر، بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد که نهتنها دانش خود، بلکه ظرفیت حضور، تأمل، انعطاف و خودآگاهی خود را نیز توسعه دهد.
شاید در آینده، ارزشمندترین درمانگران کسانی نباشند که بیشترین دورهها را گذراندهاند.
بلکه کسانی باشند که هرگز فرایند رشد حرفهای خود را پایانیافته تلقی نمیکنند.
سخن پایانی تحریریه
شاید مهمترین تغییری که امروز به آن نیاز داریم، تغییر یک واژه باشد.
سالها از اصطلاح Training استفاده کردهایم؛ گویی هدف، انتقال مجموعهای از مهارتهاست.
اما شاید اکنون زمان آن رسیده است که بیشتر از Formation سخن بگوییم؛ یعنی شکلگیری هویت درمانگر.
درمانگری، صرفاً چیزی نیست که آموخته شود.
درمانگری، چیزی است که بهتدریج ساخته میشود.
و شاید مهمترین پرسش برای هر رواندرمانگر این نباشد که:
«دوره بعدی من چیست؟»
بلکه این باشد:
«در مسیر تبدیل شدن به آن درمانگری که میخواهم باشم، اکنون در کدام مرحله ایستادهام؟»
شبکه های اجتماعی خالی است! لطفا تنظیمات خود را بررسی کنید.



