چکیده گفتگو:
وقتی عزیزی را از دست میدهیم، دنیا به دو نیم تبدیل میشود: «قبل از رفتن او» و «بعد از رفتن او». در فرهنگی که اغلب تلاش میکند سوگوار را با جملاتی مثل «صبر داشته باش» یا «دیگر گذشته» آرام کند، درد سوگ معمولاً در سکوت دفن میشود. وبسایت اسکیما نیوز بهتازگی با هدایت دکتر محمد فغانپور (مربی و سوپروایزر بین المللی طرحواره درمانی ISST)، بخش تعاملی «روایت سوگ من» را راهاندازی کرده است. در این گفتوگو بررسی کردهایم که چرا بازگویی صادقانه و بیپردهی سوگ، یک نیاز زیستی و روانی برای درمان است و این بخش چطور میتواند پناهگاهی امن برای التیام دلهای شکسته باشد.
—
اسکیما نیوز: آقای دکتر فغانپور، در روزهای اخیر شاهد رونمایی از بخش «روایت سوگ من» در اسکیما نیوز بودیم. چه شد که احساس کردید جای چنین فضایی در میان محتواهای تخصصی روانشناسی خالی است؟
دکتر فغانپور:
سلام به مخاطبان همراه اسکیما نیوز. واقعیت این است که در روانشناسی، سالهاست متوجه شدهایم صرف آموزش دادن مفاهیم تئوریک برای آدمی که در قعر چاه رنج نشسته، کافی نیست. وقتی فردی عزیزی مثل پدر، مادر، همسر یا فرزند را از دست میدهد، اولین احساسی که احاطهاش میکند «تنهایی و بیگانگی مطلق» است.
در جامعه ما، اطرافیان اغلب بعد از چهلم یا سالگرد، سوگوار را تنها میگذارند یا ناخواسته با توصیههای کلیشهای مثل «قوی باش» و «گریه نکن»، راه ابراز درد را میبندند. ما در اسکیما نیوز دیدیم جای یک «فضای امن و بدون قضاوت» خالی است؛ جایی که سوگوار مجبور نباشد نقاب بزند، بتواند خشم، گناه، بیپناهی و دلشکستگیاش را بنویسد و ببیند صدها نفر دیگر هم هستند که درست مثل او این درد جانکاه را در سکوت حمل میکنند. «روایت سوگ من» متولد شد تا این انزوای نامرئی را بشکند.
—
اسکیما نیوز: از منظر علم روانشناسی و بهویژه طرحوارهدرمانی و علوم اعصاب سوگ، نوشتن و به اشتراک گذاشتن این تجربهها چه فایدهای برای روان سوگوار دارد؟
دکتر فغانپور:
نوشتن روایت سوگ چند کارکرد بنیادین دارد:
1. اعتباربخشی عاطفی (Emotional Validation): وقتی منِ سوگوار مینویسم «من هنوز بعد از دو سال از مرگ برادرم، شبها با گریه بیدار میشوم» و هیچکس به من برچسب «ضعیف» یا «افسرده» نمیزند، مغز پیام امنیت دریافت میکند. ذهن متوجه میشود این درد واقعی، طبیعی است.
2. یکپارچهسازی تروما در ذهن: فقدان ناگهانی مثل یک گسل در حافظه روایی ما شکاف ایجاد میکند. وقتی سوگوار مینشیند و داستانش را به کلمات تبدیل میکند، کورتکس پیشپیشانی فعال شده و به خاطرات مغشوش و متلاشی ناشی از درد ساختار میدهد؛ گویی آن تکههای شکستهی هویت کمکم کنار هم مینشینند.
3. التیام طرحوارههای محرومیت هیجانی و انزوا: اکثر سوگواران حس میکنند هیچکس در جهان دردشان را نمیفهمد. خواندن و نوشتن روایتها باعث میشود فرد ببیند دردهای مشترکی وجود دارد که زبان همهمان را یکی میکند.
—
اسکیما نیوز: میتوانید یک مثال ملموس بزنید؟ نوشتن روایت چطور روی یک فرد داغدیده اثر میگذارد؟
دکتر فغانپور:
اجازه دهید مثالی واقعی اما تغییریافته بزنم. مراجعی داشتم دختر جوانی که برادرش را در یک سانحه رانندگی از دست داده بود. او میگفت:
«دوستانم به من سر میزدند اما مدام میگفتند “خدا رو شکر خودت سالمی، زندگی ادامه داره”. این حرفها من را خشمگینتر میکرد، چون برادرم فقط ۳۰ سالش بود و بخش بزرگی از من با او رفت.»
این دختر تا دو سال نمیتوانست به کسی بگوید که حتی از خدا یا تقدیر شاکی است یا گاهی حس گناه دارد که چرا خودش زنده است. زمانی که او در یک جمع پذیرنده توانست بدون سانسور بگوید: «من داغونم، خشمگینم و دلم میخواهد ساعتها جیغ بکشم»، برای اولین بار احساس سبکی کرد.
بخش «روایت سوگ من» در اسکیما نیوز دقیقاً همین بستر است. وقتی کسی مینویسد: «هنوز عطر لباس مادرم را بو میکشم و نمیتوانم اتاقش را جمع کنم»، خواننده دیگری که شاید در مشهد یا رشت است، با خواندنش نفس راحتی میکشد و میگوید: «پس من دیوانه نشدهام؛ این هم بخشی از سوگ من است.»
—
اسکیما نیوز: لحن و فرم این روایتها باید چگونه باشد؟ آیا مخاطبان باید متنی ادبی یا تخصصی بنویسند؟
دکتر فغانپور:
به هیچ وجه! تأکید اکید من این است که زبان این بخش کاملاً محاورهای، بیپرده، صمیمی و عاری از آرایههای ادبی مرسوم باشد.
ما دنبال رماننویسی نیستیم؛ دنبال واقعیت انسانی هستیم. سوگ در ذات خود شلخته، دردناک، گاهی همراه با خشم و گاهی پر از گریههای ناگهانی است. از مخاطبان میخواهیم همانطور که با یک دوست بسیار صمیمی در خلوت دردودل میکنند بنویسند: از لحظهای که خبر را شنیدند، از وسایل جا ماندهی عزیزشان، از تنهاییهای بعد از رفتن مهمانها، و از تلاشهای کوچکشان برای اینکه دوباره سرپا بایستند.
—
اسکیما نیوز: امنیت روانی و محرمانگی در این بخش چگونه حفظ میشود؟ اگر متنی حاوی افکار آسیب به خود یا ترومای بسیار شدید باشد، چطور مدیریت میشود؟
دکتر فغانپور:
این نکته برای ما خط قرمز است. تیم تحریریه و ارزیابی اسکیما نیوز تمام متون را پیش از انتشار بررسی میکنند:
حفظ هویت و حریم خصوصی: افراد میتوانند روایتها را با نام مستعار یا بدون ذکر نام منتشر کنند.
—
اسکیما نیوز: به عنوان کلام آخر، پیامتان برای خوانندهای که همین حالا بار سنگین یک جای خالی را روی دوشش میکشد چیست؟
دکتر فغانپور:
میخواهم به او بگویم:
«دردت را سرکوب نکن و به خاطر اندوهت از خودت شرمنده نباش. داغی که بر دل داری، گواه عشقی است که به آن انسان داشتی. لازم نیست تنهایی این کولهبار را بکشی؛ اینجا در اسکیما نیوز، گوشهایی هستند که بدون نصیحت، بدون قضاوت و با تمام وجود آمادهاند تا روایت تو را بشنوند. قلم را بردار و از نبودنش بنویس؛ التیام از همینجا آغاز میشود.»
—
چگونه روایت خود را ارسال کنیم؟
مخاطبان گرامی وبسایت اسکیما نیوز میتوانند از طریق برگه «روایت سوگ من» در منوی سایت یا ارسال مستقیم پیام، دلنوشتهها و تجربههای زیستهشان از فقدان را با ما در میان بگذارند تا نوری باشند برای دیگرانی که در تاریکی سوگ قدم برمیدارند.
شبکه های اجتماعی خالی است! لطفا تنظیمات خود را بررسی کنید. 
