مقدمه
شاید بارها از خود پرسیده باشید چرا برخی الگوهای تکراری—ترس از رد شدن، احساس ناتوانی، رابطههای فرسایشی—همچنان بازمیگردند. پاسخ میتواند در «طرحوارهها» باشد. در این مقاله، به زبان ساده توضیح میدهیم طرحوارهدرمانی چیست، چرا اهمیت دارد، چگونه کار میکند و از کجا شروع کنید.
طرحواره چیست؟
«طرحواره» الگوی ذهنی و هیجانیِ نسبتاً پایدار است که در کودکی شکل میگیرد و در بزرگسالی مانند نقشهای ناخودآگاه بر افکار، احساسات و رفتار ما اثر میگذارد. وقتی این نقشه ناسازگار باشد، ما را به سمت انتخابها و واکنشهای تکراری و آسیبزا هدایت میکند.
نمونههای رایج طرحوارههای ناسازگار
– رهاشدگی/بیثباتی: ترس از ترک شدن توسط افراد مهم.
– نقص/شرم: احساس «من ایراد دارم» و دوری از صمیمیت.
– محرومیت هیجانی: باور اینکه نیازهای عاطفی هرگز دیده نمیشوند.
طرحوارهدرمانی چیست؟
طرحوارهدرمانی (Schema Therapy) رویکردی یکپارچه است که توسط دکتر جفری یانگ توسعه یافته و عناصر شناختی-رفتاری، روانپویشی و هیجانی را ترکیب میکند. هدف آن شناسایی و تغییر طرحوارههای ناسازگار اولیه و الگوهای رفتاری ناشی از آنهاست.
چه مسائلی با طرحوارهدرمانی بهبود مییابد؟
– مشکلات تکراری در روابط عاطفی و خانوادگی
– افسردگی و اضطراب مزمن یا مقاوم
– الگوهای شخصیتی مشکلساز (مثل مرزی، وابسته یا اجتنابی)
– عزتنفس پایین و احساس پوچی
مراحل عملی در طرحوارهدرمانی
۱) ارزیابی و نامگذاری: تکمیل پرسشنامهها (مانند YSQ) و مصاحبه بالینی برای شناسایی طرحوارهها.
۲) کارِ هیجانی و تجربهمحور: تصویرسازی هدایتشده، گفتوگوی خیالی و بازوالدینی محدود برای ترمیم نیازهای برآوردهنشده.
۳) بازسازی شناختی: به چالش کشیدن باورهای هستهای و جایگزینی تعبیرهای سازگار.
۴) تمرین رفتاری: مرزبندی، ابراز نیاز، خودمراقبتی و الگوهای ارتباط سالم.
مزایای طرحوارهدرمانی
– تمرکز بر ریشهها بهجای صرفاً علائم
– ایجاد تغییرات پایدار و ساختاری در «نقشهٔ ذهنی»
– افزایش خودآگاهی و حس عاملیت شخصی
– قابل استفاده در درمان فردی، زوجدرمانی و حتی بافتهای سازمانی
از کجا شروع کنم؟
اگر احساس میکنید در چرخههای قدیمی گیر افتادهاید، یک درمانگر آموزشدیده در طرحوارهدرمانی انتخاب کنید، اهداف مشخص تعیین کنید و تمرینهای خانگی را جدی بگیرید. آشنایی با منابع معتبر و یادداشت روزانهٔ حالات طرحوارهای میتواند روند تغییر را تسریع کند.
نتیجهگیری
طرحوارهدرمانی مسیری عمیق برای رهایی از الگوهای ناسازگار و ساختن روایتی تازه از زندگی است. با شناسایی طرحوارهها، کار هیجانی و تمرین مهارتهای جدید، میتوانید چرخهٔ تکرار را متوقف کرده و روابطی امنتر، خودپندارهای سالمتر و تصمیمهایی آگاهانهتر بسازید.
شبکه های اجتماعی خالی است! لطفا تنظیمات خود را بررسی کنید.
